สุดยอดนักเคมีรุ่นเยาว์คว้ารางวัล Dow–CST Award 2569

ประชันไอเดีย “เคมีกรีน” เปลี่ยนความรู้สู่โลกยั่งยืน

         กรุงเทพฯ  – สมาคมเคมีแห่งประเทศไทย ในพระอุปถัมภ์ฯ ร่วมกับ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) และพันธมิตร จัดการแข่งขันรอบชิงชนะเลิศการประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ด้วยเทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน “Dow–CST Award 2569” ภายใต้โครงการ “ห้องเรียนเคมีดาว” เปิดเวทีให้เยาวชนไทยจากทั่วประเทศแสดงศักยภาพด้าน STEM ศึกษา ผ่านการคิด ทดลอง และนำความรู้ไปประยุกต์ใช้จริง ภายใต้หัวข้อ “เคมีกรีน (Green Chemistry)” เพื่อจุดประกายให้คนรุ่นใหม่มองเห็นว่า “เคมี” ไม่ได้อยู่เพียงในตำราเรียนหรือการท่องจำ แต่สามารถเป็นพลังในการสร้างนวัตกรรม แก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและสังคม และสร้างอนาคตที่ยั่งยืนได้จริง  การประกวด Dow–CST Award ริเริ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2556 เพื่อยกระดับการเรียนรู้วิชาเคมีผ่าน เทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน (Small-Scale Chemistry) ที่ทำให้สามารถทำการเรียนการสอนได้โดยไม่ต้องใช้ห้องปฏิบัติการเคมีเต็มรูปแบบเหมือนในอดีต เพิ่มโอกาสให้ครูและนักเรียนทั่วประเทศเข้าถึงการทดลองวิทยาศาสตร์ได้มากขึ้น และต่อมาได้ขยายความร่วมมือสู่หน่วยงานด้านการศึกษาและพันธมิตรทั้งในภาครัฐและภาคเอกชน  ห้องเรียนเคมีดาว เปลี่ยนข้อจำกัดของห้องทดลองแบบเดิมให้กลายเป็นโอกาสในการเรียนรู้ด้วยการลงมือทดลองทำจริง (Learning by Doing) โดยใช้อุปกรณ์ขนาดเล็กและวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น ช่วยประหยัดสารเคมี น้ำ และพลังงาน ลดของเสีย และลดปริมาณสารเคมีที่ใช้ลงกว่า 100 – 1,000 เท่า สร้างโอกาสให้โรงเรียนทั่วไปมีศักยภาพในการจัดการเรียนการสอนปฏิบัติการเคมีได้มากขึ้น

นายวิชาญ ตั้งเคียงศิริสิน ประธานบริหาร กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย กล่าวว่า “ที่ Dow เราเชื่อว่าพลังของวิทยาศาสตร์สามารถช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างอนาคตที่ยั่งยืนได้ แต่สิ่งที่สำคัญไม่แพ้องค์ความรู้ คือการสร้าง ‘คน’ ที่สามารถนำความรู้นั้นไปเปลี่ยนโลกให้ดีขึ้น การสนับสนุนห้องเรียนเคมีดาวจึงไม่ใช่เพียงการสนับสนุนการเรียนวิชาเคมี แต่คือการลงทุนในศักยภาพของคนรุ่นใหม่ เราอยากเห็นเด็กไทยกล้าตั้งคำถาม กล้าทดลอง เรียนรู้จากความผิดพลาด และใช้วิทยาศาสตร์สร้างคำตอบใหม่ ๆ ให้กับสังคม เพราะการทดลองเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนี้ อาจพัฒนาไปสู่นวัตกรรมที่ช่วยแก้โจทย์ใหญ่ของโลกในวันข้างหน้าได้”

สำหรับการแข่งขันปีนี้ มีผลงานจากเยาวชน 75 ทีม จาก 32 จังหวัดทั่วประเทศ ก่อนคัดเลือกเหลือ 30 ทีมสุดท้าย แบ่งเป็นระดับมัธยมศึกษาตอนต้น 10 ทีม และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย 20 ทีม เข้าประชันแนวคิดและการทดลองในรอบชิงชนะเลิศ ณ อาคารทรู ดิจิทัล พาร์ค กรุงเทพมหานคร ชิงรางวัลรวมมูลค่ากว่า 170,000 บาท

ภายใต้หัวข้อ “เคมีกรีน (Green Chemistry)” เยาวชนได้แสดงให้เห็นถึงการประยุกต์องค์ความรู้ทางเคมีเข้ากับโจทย์ที่อยู่รอบตัว ตั้งแต่สิ่งแวดล้อม ทรัพยากร ไปจนถึงการออกแบบการทดลองและที่จะสามารถพัฒนาต่อยอดเป็นนวัตกรรมขึ้นได้ในอนาคตใหม่ ๆ  สะท้อนเป้าหมายของเวทีที่ไม่ได้มุ่งค้นหาเพียง “คำตอบที่ถูกต้อง” แต่ต้องการพัฒนาเยาวชนให้เป็นนักคิดที่สามารถเชื่อมโยงความรู้กับโลกจริงได้

ศ.ดร.วุฒิชัย พาราสุข นายกสมาคมเคมีแห่งประเทศไทยฯ กล่าวว่า “การขับเคลื่อนวิทยาศาสตร์และการศึกษาวันนี้ต้องมองควบคู่ไปกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนทั้งในระดับองค์กรและในระดับสังคม แนวคิดเคมีแบบย่อส่วนสามารถเชื่อมโยงกับหลายเป้าหมายสำคัญ ไม่ว่าจะเป็น SDG 4 การศึกษาที่มีคุณภาพ SDG 9 อุตสาหกรรม นวัตกรรมและโครงสร้างพื้นฐาน SDG 10 การลดความเหลื่อมล้ำ SDG 12 การผลิตและการบริโภคที่รับผิดชอบ SDG 16 สังคมที่สงบสุขและสถาบันที่เข้มแข็ง และ SDG 17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน สิ่งสำคัญคือการทำให้เด็กเห็นว่าเคมีไม่ได้แยกออกจากชีวิตหรือความท้าทายของโลก แต่เป็นองค์ความรู้ที่พวกเขาสามารถนำไปใช้สร้างความเปลี่ยนแปลงได้”

การได้รับความร่วมมือจากภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาควิชาการ และภาคเอกชน ช่วยขยายผลให้การเรียนวิทยาศาสตร์ก้าวข้ามจากการจดจำเนื้อหาไปสู่การสร้าง สมรรถนะ (Competency) ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้จริง

ดร.สุภชัย จันปุ่ม รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ กล่าวว่า “เป้าหมายสำคัญของการศึกษาไม่ใช่เพียงการทำให้ผู้เรียน ‘รู้’ แต่ต้องทำให้เขาสามารถนำสิ่งที่เรียนรู้ไป ‘ใช้’ ได้ การพัฒนาสมรรถนะและความฉลาดรู้ หรือ Literacy จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยให้ผู้เรียนสามารถคิดวิเคราะห์ เชื่อมโยงความรู้กับสถานการณ์จริง แก้ปัญหา และพร้อมรับการประเมินในระดับสากล การทดลองเชิงปฏิบัติทำให้วิทยาศาสตร์ไม่ใช่องค์ความรู้ที่อยู่เพียงในหนังสือ แต่เป็นพื้นที่ที่เด็กได้ฝึกคิด ทดลอง ตั้งคำถาม และค้นหาคำตอบด้วยตัวเอง”

รศ.ดร.ธวัชชัย อ่อนจันทร์ ผู้อำนวยการองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) กล่าวว่า “วิทยาศาสตร์จะสร้างแรงบันดาลใจได้ดีที่สุด เมื่อเยาวชนไม่ได้เพียงเรียนรู้จากทฤษฎี แต่ได้ลงมือทดลอง ตั้งคำถาม และค้นพบคำตอบด้วยตนเอง ประสบการณ์เหล่านี้ช่วยพัฒนาทั้งการคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา ความคิดสร้างสรรค์ และการทำงานเป็นทีม Dow–CST Award จึงเป็นมากกว่าเวทีประกวด แต่เป็นพื้นที่ที่ช่วยจุดประกายให้เยาวชนค้นพบศักยภาพของตนเอง และก้าวสู่การเป็นนักวิทยาศาสตร์ นักวิจัย และนวัตกรรุ่นใหม่ ที่จะสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อขับเคลื่อนประเทศในอนาคต

ผลการแข่งขันระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย รางวัลยอดเยี่ยม ได้แก่ โรงเรียนสตรีศรีสุริโยทัย กรุงเทพมหานคร จากผลงาน “ชุดเจลอินดิเคเตอร์แบบย่อส่วนสำหรับตรวจสอบการกัดกร่อนและการป้องกันการกัดกร่อนแบบแคโทดิกของเหล็ก” รับเงินรางวัล 40,000 บาท พร้อมโล่เกียรติยศ ขณะที่ รางวัลดีเด่น ได้แก่ โรงเรียนองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย จากผลงาน “ปัจจัยและอัตราการแพร่ของแก๊ส” รับเงินรางวัล 20,000 บาท และ รางวัลชมเชย ได้แก่ โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย จ.เชียงใหม่ และโรงเรียนเวียงสุวรรณวิทยาคม จ.นราธิวาส ทีมละ 5,000 บาท

ส่วนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น รางวัลยอดเยี่ยม ได้แก่ โรงเรียนบางมดวิทยา “สีสุกหวาดจวนอุปถัมภ์” กรุงเทพมหานคร จากผลงาน “3 in 1 Micro Lab ปฏิกิริยาเคมีและกฎทรงมวล” รับเงินรางวัล 40,000 บาท พร้อมโล่เกียรติยศ ขณะที่ รางวัลดีเด่น ได้แก่ โรงเรียนอำนาจเจริญ จากผลงาน “Local Loop Micro-Lab 5-in-1 จากสวนหลังบ้านอำนาจเจริญสู่ชุดปฏิบัติการเคมีย่อส่วน” รับเงินรางวัล 20,000 บาท และ รางวัลชมเชย ได้แก่ โรงเรียนคิชฌกูฏวิทยา จ.จันทบุรี และโรงเรียนปราจิณราษฎรอำรุง จ.ปราจีนบุรี ทีมละ 5,000 บาท

ปีนี้ยังเพิ่มสีสันด้วย“Dow Chemistry Influencer Award” ซึ่งชวนเยาวชนถ่ายทอดประโยชน์ของการทดลองเคมีแบบย่อส่วนผ่านคลิปวิดีโอบน TikTok โดยโรงเรียนบางมดวิทยา “สีสุกหวาดจวนอุปถัมภ์” คว้าอีกรางวัลจากผลงานที่ได้รับยอดไลก์สูงสุด พร้อมทุนการศึกษา 5,000 บาท

นอกจากนี้ ยังมีรางวัลพิเศษที่สะท้อนทักษะหลากหลาย ได้แก่ Positive Environmental Impact Award สำหรับผลงานที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม Inspiration Award สำหรับการทดลองที่ตอบโจทย์ปัญหาในชุมชนหรือสังคม Innovation Award สำหรับผลงานโดดเด่นด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม และ Presentation Award สำหรับทีมที่สามารถสื่อสารผลงานได้อย่างชัดเจนและทรงพลัง โดยแต่ละรางวัลได้รับเงินรางวัลพิเศษ 2,000 บาท

ตลอดการดำเนินงาน โครงการห้องเรียนเคมีดาวได้ขยายจากจุดเริ่มต้นในจังหวัดระยองสู่ 77 จังหวัดทั่วประเทศ มีครูผ่านการอบรมกว่า 2,600 คน พัฒนาครูต้นแบบวิทยาศาสตร์กว่า 160 คน และมีนักเรียนได้รับประโยชน์โดยตรงกว่า 760,000 คน เทคนิคเคมีแบบย่อส่วนยังช่วยลดข้อจำกัดในการเรียนวิทยาศาสตร์ เปิดโอกาสให้นักเรียนสามารถเรียนรู้ผ่านการทดลองด้วยตนเองทั้งในและนอกห้องเรียน พร้อมช่วยกระตุ้นความสนใจและความเข้าใจด้านวิทยาศาสตร์ที่เป็นพื้นฐานของทักษะ STEM ซึ่งสำคัญต่อการพัฒนาทักษะในอนาคต

Dow–CST Award จึงไม่ใช่เพียงเวทีค้นหาผู้ชนะ แต่เป็นพื้นที่ที่ทำให้เยาวชนได้ค้นพบว่า ความคิดของพวกเขามีพลัง และวิทยาศาสตร์สามารถเปลี่ยนจาก “สิ่งที่เรียน” ให้กลายเป็น “สิ่งที่ใช้สร้างอนาคต” ได้

เพราะบางครั้ง การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่อาจเริ่มจากการทดลองเล็ก ๆ เพียงหนึ่งครั้ง คำถามเพียงหนึ่งคำถาม และเด็กหนึ่งคนที่ค้นพบว่า “ฉันก็ทำได้” แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับสารที่โครงการใช้สื่อสารเรื่องการสร้างโอกาสในการเรียนรู้และการพัฒนานักคิด นักสร้างสรรค์ และคนรุ่นใหม่สำหรับอนาคต